رحم

رحم يک عضو تو خالي و گلابي شکل است که در قسمت پايين شکم بين مثانه و راست روده قرار دارد. ديواره هاي رحم از دو لايه بافتي تشکيل شده است: لايه داخلي و لايه خارجي .

از دو گوشه بالايي رحم دو لوله ظريف،‌ قابل انعطاف و نرم به نام لوله هاي رحمي به طرف ديواره جانبي لگن کشيده مي شوند که انتهاي آن ها به صورت شيپور در محوطه شکم آزاد است، عمل لوله ها هدايت تخمک آزاد شده از تخمدان و همچنين تخم بارور شده به طرف رحم است.

در زناني که در سنين باروري هستند لايه داخلي رحم هر ماه رشد مي کند و جدارش ضخيم مي شود تا براي بارداري آماده شود. اگر زن باردار نشود، بافت ضخيم شده، همراه با خون از راه مهبل به بيرون مي ريزد که اين حالت را قاعدگي گويند .

تومورهاي رحم يا خوش خيم هستند و يا بد خيم

 تومورهاي خوش خيم:

مهمترين تومور خوش خيم ، فيبروم رحم است. فيبروم ها شايع ترين تومور خوش خيم رحم هستند. اين تومورها بيشتر در حدود ۴۰ سالگي پيدا مي شوند. يک زن ممکن است در يک زمان چند فيبروم داشته باشد. در بيشتر موارد فيبروم علائمي ندارند و احتياج به درمان هم ندارند ولي بايد توسط پزشک کنترل شوند. بر حسب اندازه و محل تومورها،‌ بعضي مواقع علائمي وجود دارد. اين علائم عبارتند از : خونريزي نامنظم - ترشح - تکرر ادرار. وقتي فيبروم ها سبب خونريزي شديد شوند و با فشار روي اعضاي مجاور ايجاد درد کنند درمان جراحي و يا طبي انجام مي گيرد. وقتي زن به سن يائسگي مي رسد، فيبروم ها کوچک مي شوند و در پاره اي موارد خود به خود از بين مي روند.

تومورهاي بدخيم:

اين تومورها بافت ها و اعضای مجاور را مورد حمله قرار مي دهند. همچنين از راه جريان خون و لنف به تمام نقاط بدن منتشر مي شوند. سرطان رحم به استخوانها، ريه ها و کبد انتشار مي يابد.

خونريزي غيرعادي به خصوص بعد از يائسگي، شايع ترين علامت سرطان رحم است. خونريزي ممکن است کم يا زياد باشد. سرطان رحم معمولاً بعد از يائسگي ايجاد مي شود و به همين سبب خونريزي هاي دوران يائسگي نبايد ساده تلقي شوند. علائم زير ممکن است با شروع سرطان رحم همراه باشند :

• خونريزي و ترشح غيرعادي به خصوص بعد از يائسگي و يا خونريزي زياد هنگام عادت ماهانه
• اشکال و يا درد در هنگام ادرار کردن
• مقاربت دردناک
• درد در ناحيه لگن

علائم ياد شده در بالا ممکن است مربوط به سرطان رحم و يا ساير شرايط غيرعادي باشد، ولي اغلب اوقات ارتباطي با سرطان ندارد .

اگر فردی دچار يکي از علایم فوق شود، ‌بايد به پزشک مراجعه کرده و پزشک با انجام معاينات و آزمايش هاي زير متوجه بيماري خواهد شد:

• معاينات باليني و آزمايشگاهي دستگاه هاي ادراري، تناسلي و گوارشي. در معاينه داخلي اگر تومور و يا تغييراتي باشد معلوم مي شود.
• نمونه برداري از لايه داخلي بافت رحم و بررسي آن زير ميکروسکوپ.
• انجام آزمايش پاپ اسمير ( نمونه اي از سلول هاي گردن رحم و بالاي مهبل جمع آوري مي شود و براي آزمايش به آزمايشگاه ارسال مي شود ).

                      زنان بعد از ازدواج بايد آزمايش پاپ اسمير را انجام دهند.

علل سرطان رحم

اين گروه بايستي سالانه معاينه و آزمايش پاپ اسمير بشوند. بعد از سه بار آزمايش و يا بيشتر، اگر نتيجه رضايت بخش بود، زمان آزمايش بعدي با نظر پزشک تعيين مي شود.

علت واقعي سرطان رحم مشخص نيست و پزشکان به ندرت مي توانند توضيح دهند چرا يک زن سرطان مي گيرد و ديگري نمي گيرد . آنچه واضح است اين است که سرطان رحم به علت يک آسيب و يا صدمه ايجاد نمي شود ، مسري نيست و کسي از ديگري سرطان نمي گيرد . عواملي بنام خطرساز ، خطر ابتلا را افزايش مي دهند .

عوامل خطرساز

• سن: سرطان رحم بيشتر در زنان ۵۰ سال به بالا شايع است. خطر ابتلا با افزايش سن زياد مي شود.
• درمان با استروژن: در زناني که در دوران يائسگي براي برطرف کردن علائم اين دوران و يا جلوگيري از پوکي استخوان و کم کردن خطرات بيماريه اي قلبي و سکته، استروژن مصرف مي کنند، شانس ابتلا به سرطان رحم بيشتر است. استفاده طولاني و به مقدار زياد اين خطر را افزايش مي دهد.
• چاقي: خطر ابتلا به سرطان رحم در زنان چاق دو برابر زنان با وزن معمولي است.
• ديابت و فشار خون بالا: بعضي از دانشمندان اعتقاد دارند که ديابت و فشار خون بالا، خطر ابتلا به سرطان رحم را بيشتر مي کند.
• ساير سرطانها: خطر بروز سرطان رحم در مبتلايان به سرطان روده بزرگ و پستان بيشتر است.
• نژاد: خطر ابتلا در نژاد سفيد بيشتر از نژاد سياه است.
• ساير موارد: نازائي، نامنظم بودن عادت ماهانه، يائسگي ديررس هم از ديگر عوامل خطرساز هستند.

درمان

درمان اغلب به روش جراحي صورت مي گيرد و در مواردي هم از اشعه درماني استفاده مي شود. تعداد کمي از بيماران با شيمي درماني و هورمون درماني معالجه مي شوند.

انتخاب روش درماني به اندازه تومور، شرايط هورموني بيمار، سن، وضعيت عمومي بيمار و به خصوص درجه بندي سرطان رحم بستگي دارد. منظور از درجه بندي اين است که آيا سرطان در مراحل اوليه است و فقط بافت رحم را مبتلا کرده است و يا به اعضاي مجاور حمله کرده وانتشار يافته است.

روش هاي درماني

• جراحي: معمولاً رحم ، لوله هاي رحم و تخمدان ها بيرون آورده مي شوند.
• اشعه درماني: اشعه درماني مانند جراحي در واقع درمان محل ضايعه است و فقط سلولهاي سرطاني را در محل ضايعه از بين مي برد. اين روش ممکن است همراه با جراحي باشد و يا قبل و بعد از جراحي مورد استفاده قرار گيرد.
• هومورن درماني: درمان با هورمون پروژسترون صورت مي گيرد و در واقع يک درمان عمومي است که به صورت خوراکي ويا تزريقي مورد استفاده است.
• شيمي درماني: استفاده از داروها است. اين داروها خوراکي يا تزريقي هستند مانند هورمون درماني، شيمي درماني هم يک درمان عمومي است و در زماني که سرطان منتشر شده است، به کار مي رود .

اثرات جانبي روشهاي درماني

جراحي: بعد از درآوردن رحم، فرد احساس درد و يا خستگي عمومي مي کند. در بعضي مواقع، تهوع، استفراغ و اشکال در دفع ادرار و مدفوع وجود دارد. زناني که تخمدان هاي آنها با رحم برداشته مي شوند، فوري يائسه مي شوند و علائم يائسگي مانند گر گرفتگي و غيره در آنها پيدا مي شود.

تمايلات جنسي معمولاً بعد از درآوردن رحم تغييري نمي کند. البته بعضي از زنان ممکن است تغيير تمايلات جنسي پيدا کنند که مشاوره و حمايت  و مراقبت شوهر از زن در اين مواقع بسيار مفيد و کارساز خواهد بود.

اشعه درماني: اثرات جانبي بستگي به مقدار اشعه درماني و محل ضايعه دارد. بيماران هنگام درمان به خصوص در هفته هاي آخر آن خسته هستند. استراحت مهم است ولي پزشکان توصيه مي کنند تا جايي که امکان دارد بيماران فعاليت معمول خود را داشته باشند.

هورمون درماني: زناني که تحت درمان با پروژسترون هستند ممکن است زود خسته شوند و تغييراتي در وزن و اشتهاي آنها پيدا شود .

شيمي درماني: اين اثرات جانبي در هر مورد متفاوت است و بستگي به مقدار درمان و نوع دارو دارد. بيماران بيشتر در معرض ابتلا به عفونت قرار مي گيرند، به آساني خونريزي پيدا مي کنند، بدنشان کوفته و انرژي و توان آنها کم مي شود و ممکن است دچار ريزش مو، ‌تهوع، استفراغ، کمي اشتها و زخم هاي دهاني شوند. اين علائم به تدريج بعد از دوره درمان از بين مي روند.

سرطان دهانه رحم

سرطان دهانه رحم، از جمله سرطان های شایع در زنان بوده و در آن سلول های سرطانی داخل رحم شروع به رشد و تکثیر می نمایند. دهانه رحم مدخل ورودی رحم به حساب می آید و جایگاه اتصال رحم به مهبل است.

سرطان دهانه رحم به آرامی رشد می کند. قبل از ظهور سلول های سرطانی در دهانه رحم بافت رحمی شروع به تغییراتی می کند که به نظر نرمال نمی رسند. از طریق آزمایش پاپ اسمیر این سلول ها قابل شناسایی هستند. بعد از طی این تغییرات اولیه سلول های سرطانی شروع به رشد کرده و به صورت عمقی در بافت های اطراف رشد می کند.

در صورتی که این سرطان در مرحله اولیه شناخته شده و درمان شود درمان پذیر خواهد بود. در سرطان های پیش مهاجم میزان بقای 5 ساله 100 درصد است و در مراحل اولیه سرطان مهاجم این میزان 91 درصد خواهد بود . به طور کلی در تمامی مراحل به صورت ترکیب با هم این میزان 70 درصد است.

اگر چه علل این سرطان به طور کامل و دقیق شناخته نشده است اما دانشمندان نحوه رشد و توسعه این سرطان را دریافته اند . پیش از رشد سلول های سرطانی، بافت دهانه رحم شروع به تغییراتی می کند که با بافت طبیعی متفاوت است. این تغییرات به آرامی و در طی چندین سال رخ می دهند اما تغییرات گاهی بسیار سریع هستند.

اگر سلول های پیش سرطانی غیر طبیعی برروی دهانه رحم تشکیل شوند، معمولاً زمانی تشخیص داده می شوند که یک زن آزمایش پاپ اسمیر انجام داده است. گاهی اوقات بدون انجام درمان، سلول های مذکور ناپدید می شوند اما در اکثر موارد نیاز به درمان وجود دارد. اگر سلول ها به خودی خود ناپدید نشوند و درمان نیز صورت نگیرد، سلول های سرطانی شروع به رشد کرده و در عمق بافت دهانه رحم و بافت های اطراف نفوذ می کنند.                 

سرطان گردن رحم

سرطان گردن رحم عبارت است از يك سرطان شايع ولي قابل معالجه در گردن رحم (يك سوم تحتاني رحم، كه به درون مهبل باز مي شود). سن متوسط تشخيص اين سرطان در زنان، 45 سالگي است، اما اين سرطان مي تواند در تمام سنين رخ دهد.
علايم شايع:

در مراحل اوليه كه معالجه به راحتي انجام مي گيرد بدون علامت است.

در مراحل بعدي:

• خونريزي بدون توجيه از راه مهبل
• ترشح مداوم از مهبل
• درد و خونريزي پس از نزديكي

در مراحل انتهايي :

• درد شكمي
• نشت مدفوع و ادرار از راه مهبل
• بي اشتهايي و كاهش وزن
• كم خوني

 علل
ناشناخته است. احتمالاً با عفونت هاي ويروسي از جمله ويروس پاپيلوماي انساني (زگيل ناحيه تناسلي) ارتباط دارد.

عوامل افزايش دهنده خطر

• انجام اولين نزديكي در سنين پايين
• داشتن چند شريك جنسي
• حاملگي هاي متعدد
• عفونت با ويروس پاپيلوماي انساني (زگيل ناحيه تناسلي)
• عفونت هاي مكرر در مهبل (باكتريايي يا ويروسي، از جمله هرپس ناحيه تناسلي و زگيل ناحيه تناسلي)
• سيگار كشيدن

سرطان اندومتر(جسم) رحم

از نظر بافت‌شناسی جسم رحم به سه قسمت تقسیم می​شود: 1- اندومتر (قسمت داخلی رحم) 2- میومتر (قسمت عضلانی رحم که در وسط قرار می‌گیرد) 3- اکتومتر(قسمت بیرونی رحم). سرطان اندومتر اشاره به سرطانی شدن لایه​ی درونی رحم دارد.

سرطان اندومتر رحم یکی از شایع​ترین سرطان​های زنان در ایالات متحده است. در حقیقت سالانه حدود 40000  زن آمریکایی با تشخیص سرطان اندومتر مواجه می‌شوند٬ به همین دلیل این سرطان بر اساس رده بندی زیر چهارمین سرطان شایع در نزد زنان است:

1. سرطان پستان
2. سرطان ریه
3. سرطان کولون
4. سرطان اندومتر رحم

اندومترهمان لایه‌ای است که در قسمت داخلی رحم وجود دارد. متخلخل است و در همین لایه است که رشد و گسترش جنینی رخ می‌دهد. عمدتاً سرطان اندومتر در سنین بعد از باروری شایع است٬ بیشتر سنین بین 60 تا 70 سال. گاه سرطان اندومتر رحم را به طور خلاصه سرطان رحم می‌گویند٬ اما همان گونه که در مقدمه ذکر شد رحم سه لایه دارد که دو لایه دیگر آن نیز ممکن است سرطانی شوند. اما از آنجایی که سرطان در دو لایه دیگر آن شیوع کمتری نسبت به اندومتر دارد، همین دلیل عمده تمرکز بر روی سرطان اندومتر است.

سرطان اندومتر معمولاً در مراحل اولیه تشخیص داده می‌شود، چون از همان مراحل اولیه، خون​ریزی از واژن (مجرای تناسلی زنان) در زمان​های غیرطبیعی- بین دو پریود یا بعد از یائسگی- رخ خواهد داد. اگر سرطان اندومتر در مراحل آغازین تشخیص داده شود٬ می‌توان به راحتی با عمل جراحی رحم را برداشت. شانس موفقیت درمان در مراحل آغازین این سرطان 90% است. در مواردی که دیر مراجعه شود، سرطان از رحم گسترش می‌یابد و به سایر اندام​ها دست‌اندازی می‌کند.

* منتشر شده در ماهنامه  تپش

نوشته شده توسط پریسا کاکائی در شنبه 12 مرداد1387